OVERTHİNK YAPMAK SORUNU ÇÖZER Mİ?

Gece yatağa yattığında, gün içinde yaşadığın bir konuşmanın yeniden aklına geldiği oluyor mu? Belki söylediğin bir cümleyi gereğinden fazla düşündün. Belki karşındaki kişinin yüz ifadesinden bir anlam çıkarmaya çalıştın. O an üzerinde durmadığın bir ayrıntı, saatler sonra zihninde büyümeye başladı.

Bir süre sonra kendini aynı soruları sorarken bulabilirsin. Yanlış bir şey mi söyledim? Acaba bana kırıldı mı? Başka türlü davransaydım ne olurdu?

Bu soruların cevaplarını bulmaya çalışırken olayın kendisinden uzaklaşıp kendi yorumlarının içinde kaybolmak mümkün. Üstelik insan çoğu zaman bunun farkına hemen varmıyor. Çünkü düşünmeye devam ettikçe bir şeyleri çözmeye yaklaştığını hissediyor.

Oysa her düşünme çabası bir sonuca ulaşmıyor.

Psikolojide ruminasyon olarak adlandırılan süreç, kişinin olumsuz yaşantıları, duyguları veya bunların olası nedenleri üzerinde tekrarlayıcı biçimde düşünmesiyle ilişkilidir. Burada önemli olan yalnızca bir konunun aklımıza sık sık gelmesi değil, düşünmenin nasıl ilerlediğidir. Bir olayı değerlendirmek bize yeni bir bakış açısı kazandırabilir. Fakat aynı ihtimalleri tekrar tekrar gözden geçiriyor ve yeni bir sonuca ulaşamıyorsak, düşünmek bir süre sonra kendi etrafında dönen bir sürece dönüşebilir.

Örneğin, yakın olduğun birinin son zamanlarda sana daha mesafeli davrandığını düşünelim. Bunun birçok nedeni olabilir. Yoğun bir dönemden geçiyor olabilir, kendi sorunlarıyla uğraşıyor olabilir veya ilişkinizde gerçekten bir değişiklik yaşanıyor olabilir. Elindeki bilgiler bunlardan hangisinin doğru olduğunu anlamana yetmiyorsa, zihnin boşlukları kendi yorumlarıyla doldurmaya başlayabilir.

Bir ihtimali düşünür, ardından başka bir ihtimali değerlendirirsin. Geçmişte yaşananları hatırlayıp bugünkü davranışlarla ilişkilendirirsin. Bir süre sonra henüz doğruluğunu bilmediğin bir düşünce, üzerinde çok durduğun için sana daha gerçek görünmeye başlayabilir.

Burada kendimize sormamız gereken şeylerden biri şu: Bir düşüncenin zihnimizde sık sık belirmesi, onun doğru olduğuna dair bir kanıt mıdır?

Bir konuyu tekrar tekrar düşünmemizin farklı nedenleri olabilir. Bazen yaşadığımız bir durumu anlamlandırmak isteriz. Bazen belirsizlik bizi rahatsız eder ve zihnimiz kesin bir cevap bulmaya çalışır. Bazen de bir olayın bizi neden bu kadar etkilediğini anlamaya uğraşırız. Bunların hepsi insani deneyimlerdir. Sorun, düşünmenin bizi rahatlatmak veya bir çözüme ulaştırmak yerine giderek daha fazla yormaya başlamasıyla ortaya çıkabilir.

Özellikle geçmişte yaptığımız bir hatayı düşündüğümüzde, kendimizi eleştirmekle o hatadan bir şey öğrenmek birbirine karışabilir. O an neden öyle davrandığımızı anlamaya çalışmak yararlıdır. Fakat aynı olayı defalarca hatırlayıp kendimize kızmaya devam etmek, mutlaka daha iyi bir sonuca ulaşacağımız anlamına gelmez.

Böyle zamanlarda düşüncelerimizi tamamen susturmaya çalışmak yerine, onlarla ne yaptığımıza bakabiliriz. Bu düşünce bana yeni bir şey gösteriyor mu? Çözebileceğim bir sorun varsa bunun için ne yapabilirim? Yoksa cevabını henüz bilmediğim bir soruya kesinlik kazandırmaya mı çalışıyorum?

Bazen konuşmamız gereken biri vardır, bazen değiştirmemiz gereken bir davranış. Bazen de elimizde yeterli bilgi yoktur ve bunu kabul etmek zor gelir. Her durumda aynı yöntemin işe yaramasını bekleyemeyiz.

Çok düşünmek her zaman derinlikli düşünmek değildir. Bazen gerçekten anlamaya çalışırız, bazen de bir türlü emin olamadığımız için aynı yere döneriz. İkisi arasındaki farkı görmek, zihnimizle kurduğumuz ilişkiyi değiştirmek açısından önemlidir.

Bir dahaki sefere kendini aynı olayı tekrar tekrar düşünürken bulduğunda hemen bundan kurtulmaya çalışmak zorunda değilsin. Önce kendine şunu sorabilirsin: Şu anda bir çözüm mü arıyorum, yoksa bulamadığım bir cevabı düşünerek kendimi rahatlatmaya mı çalışıyorum?

Bu sorunun cevabı, düşündüğün konudan daha fazlasını anlatabilir.