Sınır Koymak Neden Bu Kadar Zor? Hayır Diyememenin Psikolojik Nedenleri

“Hayır demek istiyorum ama bir türlü diyemiyorum.”

“Karşımdaki kırılmasın diye kendi istediğimden vazgeçiyorum.”

“Herkese yetişmeye çalışıyorum ama artık çok yoruldum.”

“Bazen istemediğim şeyleri kabul ediyor, sonra da kendime kızıyorum.”

Bu cümleler, yetişkinlerle yaptığım danışmanlık görüşmelerinde sık karşılaştığım ifadeler arasında. Sınır koymakta zorlanan kişiler çoğu zaman ne istediklerini aslında bilirler; ancak kendi ihtiyaçlarını ifade ettiklerinde karşı tarafı üzmekten, reddedilmekten veya ilişkilerinin zarar görmesinden endişe ederler.

Bu nedenle “hayır” demek basit bir kelime olmaktan çıkar. Kişinin zihninde “Beni yanlış anlar mı?”, “Bencil olduğumu düşünür mü?”, “Benden uzaklaşır mı?” gibi birçok düşünce aynı anda ortaya çıkabilir.

Sınır Koymak Neden Zor Gelir?

Sınır koymak yalnızca karşımızdaki kişiye “hayır” demek değildir. Aynı zamanda kendi ihtiyaçlarımızı, zamanımızı, duygularımızı ve kişisel alanımızı fark etmek ve bunları ifade edebilmekle ilgilidir.

Bazı kişiler için başkalarının ihtiyaçlarını fark etmek oldukça kolaydır. Kimin neye ihtiyacı olduğunu düşünür, karşı tarafın duygularını anlamaya çalışır ve kendi planlarını buna göre değiştirebilirler.

Ancak sıra kendi ihtiyaçlarına geldiğinde zorlanabilirler.

“O benden bunu istiyorsa yapmalıyım.”

“Şimdi hayır dersem ayıp olur.”

“Benim için sorun değil, biraz daha dayanabilirim.”

Bu düşünceler zamanla kişinin kendi sınırlarını fark etmesini zorlaştırabilir.

Hayır Diyememenin Altında Ne Olabilir?

Hayır diyememenin tek bir nedeni yoktur. Kişinin geçmiş deneyimleri, ilişkileri, kendisiyle ilgili düşünceleri ve reddedilme korkusu bu davranışta etkili olabilir.

Özellikle kişinin değerini başkalarını memnun etmekle ilişkilendirmesi sınır koymayı zorlaştırabilir.

“İyi bir insan olmalıyım.”

“Kimseyi üzmemeliyim.”

“İnsanlara yardımcı olmalıyım.”

“Beni sevmeleri için anlayışlı olmalıyım.”

Bu düşünceler ilk bakışta olumlu gibi görünse de kişi sürekli kendi ihtiyaçlarından vazgeçmeye başladığında fedakârlık ile kendini ihmal etmek arasındaki sınır ortadan kalkabilir.

“Hayır Dersem Beni Sevmezler” Düşüncesi

Sınır koyamamanın en önemli nedenlerinden biri, sınır koymanın ilişkileri bozacağına dair düşüncedir.

Kişi hayır dediğinde karşı tarafın kızacağını, kırılacağını veya kendisinden uzaklaşacağını düşünebilir.

Bu nedenle istemediği bir buluşmayı kabul edebilir, yapmak istemediği bir işi üstlenebilir veya kendisini rahatsız eden bir davranış karşısında sessiz kalabilir.

Sonrasında ise iki farklı duygu ortaya çıkabilir:

Karşı tarafı kırmadığı için rahatlama

ve

Kendi isteğini yine geri plana attığı için öfke veya tükenmişlik.

Bu döngü tekrarlandıkça kişi kendisini “Neden sürekli ben herkesi düşünüyorum?” diye sorgulamaya başlayabilir.

Sınır Koyamamak İlişkileri Nasıl Etkiler?

Sağlıklı ilişkilerde kişinin hem kendi ihtiyaçlarına hem de karşısındaki kişinin ihtiyaçlarına yer vardır.

Ancak bir kişi sürekli veren, diğeri sürekli alan konumundaysa ilişkide zamanla dengesizlik oluşabilir.

Sınır koymakta zorlanan kişi;

• kendi ihtiyaçlarını erteleyebilir,

• istemediği sorumlulukları üstlenebilir,

• rahatsız olduğu konularda sessiz kalabilir,

• karşı tarafın duygularından kendisini sorumlu hissedebilir,

• sürekli açıklama yapma veya kendini haklı çıkarma ihtiyacı duyabilir.

Bir süre sonra kişi “Beni kimse anlamıyor.” diye düşünmeye başlayabilir.

Oysa bazen çevremizdeki insanların bizi anlamamasının bir nedeni de ihtiyaçlarımızı ve sınırlarımızı yeterince açık ifade edemememiz olabilir.

Sınır Koymak Bencillik Değildir

Sınır koymak çoğu zaman yanlış anlaşılır.

Oysa sınır koymak, karşımızdaki kişiyi cezalandırmak veya reddetmek anlamına gelmez.

“Bugün buna zaman ayıramayacağım.”

“Bu şekilde konuşulmasından rahatsız oluyorum.”

“Şu anda bunu yapmak istemiyorum.”

“Bunu düşünmek için biraz zamana ihtiyacım var.”

gibi ifadeler kişinin kendi sınırını sağlıklı biçimde ifade etmesini sağlar.

Her isteğe “evet” demek iyi bir insan olduğumuzu göstermez. Aynı şekilde her isteğe “hayır” demek de kötü veya bencil olduğumuz anlamına gelmez.

Sağlıklı sınırlar, ilişkileri uzaklaştırmak için değil, ilişkilerin daha dengeli ve güvenli olabilmesi için vardır.

Sınır Koymayı Nasıl Öğrenebiliriz?

Sınır koymak bir anda kazanılan bir beceri değildir. Öncelikle kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi gerekir.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Ben şu anda gerçekten ne istiyorum?

• Bunu yapmak istediğim için mi kabul ediyorum, yoksa suçluluk duyduğum için mi?

• Hayır dersem gerçekten ne olmasından korkuyorum?

• Karşımdaki kişinin duygularından ne kadar sorumluyum?

• Bu ilişkide kendi ihtiyaçlarıma ne kadar yer veriyorum?

Bir isteğe hemen cevap vermek zorunda olmadığınızı hatırlamak da önemli olabilir.

“Bunu düşünüp sana geri dönüş yapacağım.”

demek de bir sınırdır.

Çünkü sınır koymak her zaman sert veya kesin konuşmak değildir. Bazen kişinin kendi kararını verebilmek için kendisine zaman tanımasıdır.

Peki Suçluluk Hissi Gelirse?

Sınır koymaya yeni başlayan kişiler, “hayır” dedikten sonra suçluluk hissedebilir.

Bu, yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez.

Çünkü uzun zamandır başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarınızın önüne koyduysanız, kendi sınırlarınızı korumaya başladığınızda suçluluk hissetmeniz alışılmadık değildir.

Burada önemli olan suçluluk hissetmemek değil, suçluluk hissetseniz bile kendi ihtiyacınızı ifade edebilmeyi öğrenmektir.

Zaman içerisinde kişi şunu fark etmeye başlayabilir:

“Birinin benden memnun olmaması, benim kötü biri olduğum anlamına gelmiyor.”

“Herkesi memnun etmek benim sorumluluğum değil.”

“Kendi ihtiyaçlarımı önemsemem bencillik değil.”

Ne Zaman Psikolojik Destek Almak Faydalı Olabilir?

Eğer sürekli insanları memnun etmeye çalışıyor, hayır dediğinizde yoğun suçluluk hissediyor, ilişkilerinizde kendinizi geri plana atıyor veya sınırlarınızı korumakta zorlanıyorsanız, bu durumun altında yatan düşünce ve duyguları ele almak faydalı olabilir.

Özellikle reddedilme korkusu, düşük özdeğer, onay ihtiyacı ve sağlıksız ilişki örüntüleri sınır koyma güçlüğüyle birlikte ele alınabilir.

Psikolojik danışmanlık sürecinde amaç yalnızca “hayır demeyi öğrenmek” değildir. Kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi, ilişkilerdeki rolünü anlaması, suçlulukla baş edebilmesi ve kendi sınırlarını korurken sağlıklı ilişkiler kurabilmesi üzerine çalışılır.

Çünkü sağlıklı bir ilişkide sürekli kendinizden vazgeçmek zorunda değilsiniz.

Kendinizi korumak, başkalarını önemsemediğiniz anlamına gelmez.

Bazen kendinize verebileceğiniz en önemli izin şudur:

“Herkesi memnun etmek zorunda değilim.”

Uzman Psikolojik Danışman Meltem Delice